Persoonlijk leiderschap is niet genoeg
Over doorgeslagen autonomie en verantwoordelijkheid in een ongezonde werkomgeving.
In mijn praktijk zie ik veel hoogopgeleide professionals die banen hebben waarin ze relatief onafhankelijk en autonoom opereren. Denk bijvoorbeeld aan rechters, wetenschappers of artsen. Ze zijn meestal erg goed in verantwoordelijkheid nemen, enorm loyaal aan ‘de goede zaak’ en laten het zelden afweten.
Als ze bij mij in de praktijk komen valt op hoe ze meteen de oplossing zoeken bij zichzelf. Ze vinden bijvoorbeeld dat ze meer discipline moeten hebben, vaker nee moeten zeggen of meer rust moeten nemen. Op zich allemaal logische gedachten en ook niet persé onwaar. Want verandering begint natuurlijk bij jezelf.
Toch lukt het vaak niet om te veranderen.
Een veelvoorkomende oorzaak is heel jong geleerd gedrag. Ze hadden bijvoorbeeld ouders met zorgen of eigen onverwerkte trauma’s, waar ze onbewust voor gingen ‘dragen’. Of er was een broertje of zusje dat meer aandacht vroeg en zij werden ‘het makkelijke kind’, dat zich wel redde. Zo leerden ze al jong verantwoordelijkheid nemen en hun eigen behoeften naar de achtergrond schuiven.
Maar er is meer aan de hand.
Ze werken in een systeem dat structureel overvraagt, want er moet steeds meer met minder mensen. Meer onderwijs, meer rechtszaken, meer patiënten en dat alles in minder tijd. Dus zelfs al zouden ze willen veranderen, dan werken ze in een systeem dat nieuw gedrag nauwelijks ondersteunt of zelfs tegenwerkt.
Veranderen vraagt dan veel van je. Aan de ene kant zal je moeten inzien hoe je gedrag een coping mechanisme was van ooit. Zodat je met mildere ogen naar je eigen gedrag gaat kijken om vervolgens meer keuzevrijheid te gaan ervaren. Je kán nog steeds kiezen voor het nemen van verantwoordelijkheid, maar niet ten koste van jezelf.
Daarnaast zul je de reactie op je nieuwe gedrag moeten verduren in een systeem dat dit niet altijd op prijs stelt. Want natuurlijk roept het schuldgevoel op, bijvoorbeeld richting je collega’s die het ook zwaar hebben. Vaak heerst er ook een dubbele moraal. Je hoort: “wat goed dat je nee zegt”, maar ook: “het werk moet wel af, het liefst nu”. Het vraagt dan veel moed om met je ‘nee’ te komen.
En soms vraagt het zelfs van je om uit het systeem te stappen waar je in zit. Want alleen aan jezelf sleutelen draagt geen vrucht als het systeem je groei niet kan ondersteunen.
